Otvorena izložba „U sjenci segregacijeˮ Jane Stojaković

U organizaciji JU Muzeji i galerije Budve, u četvrtak, 7. avgusta sa početkom u 20 časova u Modernoj galeriji „Jovo Ivanović” u Starom gradu u Budvi otvorena je izložba „U sjenci segregacijeˮ akademske slikarke Jane Stojaković. Kustoškinja izložbe je Sandra Despotović, istoričarka umjetnosti, koja je ujedno i otvorila izložbu. Moderatorka večeri je bila Vasilisa Gagović.

„U sjenci segregacije”

Fikcijom prema boljoj stvarnosti

Cilj umjetnosti nije reprodukcija realnosti, već kreacija svijeta istog intenziteta”– Alberto Đakometi

Sve, pa i naše razumijevanje sebe, počinje kreacijom novih i refiguracijom starih svjetova. Jana Stojaković izložbom ,,U sjenci segregacije” i cjelošću njenog stvaralaštva upoznaje nas i istog trena očarava impozantnim i vizionarski elegantnim portalima, kroz koje kada prođemo, poput Alise i njenih dogodovština u svijetu snova, kroz humor i strahotu naslikanu u prevashodno hladnim tonovima, bivamo upozoreni/e na sopstvene slabe tačke i njihove brojne i ne tako dobre posljedice. Umjetnica se u svom primarno slikarskom ali i multimedijalnom opusu bavi poznatim i manje poznatim aspektima represije/a, temom segregacije i njenim gorkim plodovima i predstavlja je kao amalgam upornih uroborusa zlostavljanja koji su kategorični i (naizgled) nesalomivi. U zamišljanju puta prema slobodi i slamanju nesalomivih, prvotno su prikazani agenti protiv istog; na najvišoj ljestvici su ljudi – divlji veprovi; (naši kapitalistički vrhovni vlasnici iliti 1%), pacovi – njihovi vjerni (i za to ne manje kažnjeni/e) opsluživači i ljudi bubašvabe – insekti, vlasnici ničega ,,sem sopstvene tjelesnosti”, a u kontekstu represivnog pojma vlasništva moguće ni tog aspekta sopstva.

Ni pacovi nisu suvereni/e vlasnici/e sopstvene tjelesnosti, „Semper fi” i „Srušeni snovi” neuvijeno govore o represiji i zlostavljanju i ove potčinjene klase. U „Božićnom selfiju” vidimo i jednu od glavnih uloga ove srednje klase a to je apatija i istovremeno i reprodukcija i vojnika i žrtava seksualnih napada. I divlji veprovi krvare i nisu imuni na trovanje. U svijetu uroćenom protiv slobode i ljubavi ne postoje nedirnuti. Ovaj izuzetno detaljan i promišljen narativ ističe i osvjetljava već prepoznatljivo režisersko oko umjetnice koja stvara pregršt narativa i likova koji kristališu značaj narativnosti i strukture u slikarskom stvaralaštvu.

U sjenci segregacije” je brilijantan spoj naučne fantastike i mitologije i predstavlja sredinu, odnosno početak narativa naučnofantastične bajke o himerama, spravljenih u kapsulama, radi održanja (produžavanja) neke nove nadgrađene ljudske i ne tako ljudske vrste. Slikarka prikaz ovog novog svijeta i vrsta osnažuje prožimanjem sa oboljelim tačkama starog (ili stvarnog), i kao svaki drevni mit i naučnofantastična priča, informisana znanjem o klasnom poretku i istoriji, ona je tu i da iskaže i posvjedoči, hiperbolom i oneobičavanjem, ono što zapravo jesmo u raznolikim kontekstima i izazovima i ono što, nekim konstruktivnim naporom, možemo postati.

Izgovor likova u Janinom svijetu za stvaranje pomenutog totalitarnog sistema su klimatske promjene, epidemije gladi, bolesti i manjak resursa uslijed istih. Ljubav i samoodređenje su ograničene ili u potpunosti ukinute. Takav svijet, bio on naseljen himerama ili običnim homo sapijensima i ne djeluje toliko udaljeno. Izgovori za represiju i segregaciju su brojni u kontekstima stvarnog ili izmišljenog nedostatka resursa, takva budućnost nije nimalo nezamisliva, naprotiv, ona izgleda neizbježno. U umjetničinoj fikciji moramo proći kroz svojevrsno čistilište da bismo dospjeli na ostrvo slobode, moramo, ne samo naučiti, nego i biti povrijeđeni, moramo se opeći da bismo znali da je ringla usijana. Moramo, kroz greške, koliko god one bile bolne, naučiti od čega smo sazdani/e.

Saznavanje od kakvog materijala smo napravljeni, kada nam je nametnuta superiornost i/ili  ugnjetenost je jedna od svrha umjetnosti i prepoznata je kao takva u Janinom pronicljivom i prozorljivom opusu. Mi u svakom slučaju i jesmo „građa od koje se prave snovi” i jeste naš život „snom zaokružen” ali smo i biološka mašina ograničena našom tjelesnošću, i Janini likovi su upravo takvi; sazdani/e su, kako je Vitman govorio o sebi: od mnoštava. Ta mnoštva sjaje svojim punim sjajem u umjetničinom, koliko bogatom, toliko i razornom i skalpelski preciznom i prozorljivom stvaralaštvu, koje  naglašava i razotkriva da je nekad (možda i uvijek) lično iskustvo drugosti ili izolovanosti jedino moguće rješenje i alat kojim saznajemo kako se riješiti problema nejednakosti, problema naše vječite potrage za žrtvenim jarcem. Nažalost, taj vječiti problem čovjeka (i razlog njenog i njegovog uspjeha) leži u našoj obazrivosti prema drugosti, u sumnji i čežnji koja se neminovno rađa u „našminkanom lutku”; sinonim za ljudsko biće u indijskoj zbirki religijskih stihova „Damapada”. Janin ,,našminkani lutak” se oslobađa okova promicanjem i praktikovanjem socijalno zabranjene ljubavi, i time iz nepravedne i neprimjerene podređenosti je postavlja na tron svojeg novog sjutra, novog ljudskog post-ljudskog srca, do kojeg, da parafraziram Tenesija Vilijamsa, staza nije ravna, nego zakrivljena kao one kroz koje prolazi planinski put.

Sandra Despotović, istoričarka umjetnosti